ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
126
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
گرديده به دعواى او رفتهاند . بعد از زمانى لاردوالپول و سر گوراوزلى روانهء پتربورغ گرديده ، صاحبى ايلچى قدرى در منزل گردش نموده ، اين روز به شب رسيد . يوم سهشنبه سلخ شهر ربيع الثانى : صبح گراف اژروسكى به وضع هر روزه ، آمده معاوضه سالدات كرده ، و سياهه برده ، جمعى از بزرگان به ديدن آمدند . يكى به زبان انگريزى مذكور كرد كه پادشاه قديم فرانسه كه بعد از فرار ناپليان از انگريز به پاريس آمده بود ، حال بهمحض ورود ناپليان فرار كرده ، و ناپليان در كمال استقلال در شهر پاريس توقف دارد ، و پادشاه روس سپاه خود را در هر جا و هر مكان حتى پتربورغ كه بوده است طلبيده كه به دعوا رفته باشند . اين روزها سخنان اراجيف از سمت فرنگ بسيار است . هركس هر ساعت آمده ، سخنى مذكور مىسازد . اين روز هنگام صرف غذا نيز به رسم هر روزه در سر ميز پادشاهى ، كه در منزل ما برپا مىباشد رفته ، غذا صرف نموده ، استراحت شد . يوم چهارشنبه غرهء شهر جمادى الاول : بعد از اينكه گراف اژروسكى آمده و به رسم هرروز معاوضه سالدات كرده ، و سياهه نموده ، صاحبى ايلچى ميل به ملاحظهء عمارات شاهى و همان عمارت وسيع كه در روز ورود كيفيت آن به تفصيل قلمى شده ، بهمرسانيده ، با مهمانداران و همراهان روانهء آنجا گرديده ، به دقت تمام ملاحظهء تمامى عمارات و مكانها و جاهائى كه در آنجا ساختهاند و تفصيل آن ذكر شد كردند . و مىفرمودند كه در هيچجا و هيچمكان چنين عمارتى و اساسى برپا نخواهد بود . و بعد از آنجا معاودت به منزل نموده و به طريق روزهاى ديگر در سر ميز رفته غذا صرف كردند ، و اين شب بنحو ساير شبها گذشت . يوم پنجشنبه دويم : قدرى از روز گذشته گراف اژروسكى به آئين هر روزه آمده ، معاوضه كشيكچيان و سالدات را كرده سياههء معمولى را آورده ، به صاحبى ايلچى سپرد . چون در اين اوقات كه پادشاه در پتربورغ حضور ندارد وزير دانشمندى ، يا حكمران مقتدرى كهمنشا و مصدر جميع امورات تواند شد در پتربورغ نگذاشته و بزرگان تمامى نزد پادشاه ميباشند و در پتربورغ سواى يك دو نفر فرت ماشل و دوىمايور كه اسم نيابت وزارت غربا با اوست ، ديگر كسى نيست و اينها هم خود را در عرضه و تعداد اينكه بايد اساس و دستگاهى به جهت ايلچى بزرگ برپا نمود ، نميدانستند . به بساناويچ مهماندار پيغام كرده بودند كه خدمت ايلچى بزرگ اظهار كرده باشد كه ما را عرضه انجام احترام و اساسى كه شايستهء شما مىباشد نيست و نميتوانيم از پيش خود منشاء و مصدر اساسى به جهت شما بشويم . گاه باشد قصورى در آن واقع شود و ما ، مورد غضب پادشاه بشويم . بهتر اين است كه شما كه ايلچى بزرگ هستيد ، خود اگر صلاح دانيد بدون اساس داخل شهر شويد ، و اگر صلاح ندانيد در همان باغ توقف نمائيد و به همان طريق كه مهمانداران سابق شما ، متوجهء اخراجات شما بودهاند باشند . تا اينكه از جانب پادشاه ، حكمى صادر شود . چرا كه ما ميدانيم كه پادشاه هنگام ورود خود لامحاله به جهت شما ورود به شهر پتربورغ اساس و دستگاه كلى برپا خواهد كرد . بساناويچ خدمت صاحبى ايلچى آمده ، كيفيت را بيان كرد . صاحبى فرمودند حال